SỬ DỤNG ZENODO ĐỂ ĐĂNG VÀ LƯU TRỮ TÀI LIỆU ĐƯỢC CẤP PHÉP MỞ

Đặt vấn đề: Để triển khai Sư phạm được Tài nguyên Giáo dục Mở (TNGDM) xúc tác, mọi giảng viên có thể cần một trang web cho phép miễn phí truy cập và tải lên các tài liệu được cấp phép mở ở dạng Tài nguyên Giáo dục Mở (TNGDM), cũng như được cung cấp miễn phí các mã nhận diện đối tượng số - DOI (Digital Object Identifier) để dễ dàng cho việc sử dụng lại, trích dẫn và tham chiếu theo các tiêu chuẩn quốc tế. Zenodo có thể đáp ứng được nhu cầu này! Nhấn mạnh thêm rằng, Zenodo là một trong số các trang web được NASA gợi ý sử dụng để có được các kỹ năng Khoa học Mở cốt lõi. Xem thêm: Giới thiệu trang tài nguyên Truy cập Mở Zenodo.

TẠO TÀI KHOẢN TRÊN ZENODO

Tạo tài khoản trên Zenodo được thực hiện theo các bước sau:

1. Gõ “zenodo” trong Google Search để đi tới trang https://zenodo.org/

2. Nhấn núm “Sign up”

3. Điền các thông tin cần thiết rồi nhấn núm “Sign up”. Lưu ý là bạn có thể sử dụng tài khoản của bạn trên GitHub, ORCID và OpenAire để đăng nhập Zenodo. Sau khi có tài khoản trên Zenodo, bạn có thể nhấn núm “Sign in” để đăng nhập.

LÀM VIỆC VỚI BẢNG ĐIỀU KHIỂN CỦA BẠN TRÊN ZENODO

Sau khi đăng nhập Zenodo, hãy nhấn “My dashboard” (Bảng điều khiển của tôi). Đây là nơi bạn có thể tải các tài liệu của bạn lên Zenodo và sau đó xem/sửa/lọc/tìm kiếm/sắp xếp chúng và các thao tác khác có liên quan tới chúng.

TẢI TÀI LIỆU CỦA BẠN LÊN ZENODO

Sau khi có tài khoản Zenodo và vào trong “My dashboard”, bạn có thể tải tài liệu lên Zenodo theo các bước sau:

1. Nhấn núm “New upload” (Bản tải lên mới)

2. Nhấn núm “Upload files” và/hoặc sử dụng kỹ thuật kéo/thả để tải tệp lên.

3. Điền các thông tin cơ bản của tệp vừa được tải lên Zenodo với lưu ý rằng các trường có dấu * là bắt buộc phải có thông tin, gồm:

   1. Lấy mã nhận diện đối tượng số – DOI (Digital Object Identifier):

      • Chọn “No” để trả lời cho câu hỏi “Do you already have a DOI for this upload?” (Bạn đã có rồi hay chưa một DOI cho tệp tải lên này?)

      • Nhấn núm “Get a DOI now” (Lấy một DOI bây giờ)

   2. Dạng tài nguyên (Resource type): Mở hộp Commbo rồi chọn dạng tài nguyên của tệp bạn vừa tải lên.

   3. Tiêu đề của tài liệu (Title): Gõ vào tiêu đề của tài liệu vừa tải lên

   4. Ngày xuất bản (Publication Date): Gõ vài ngày xuất bản

   5. Người sáng tạo (Creator): nhấn núm “Add creator” rồi gõ các thông tin cần thiết vào các trường trong cửa sổ vừa được mở ra. Gõ xong nhấn núm “Save” để lưu các thông tin về người sáng tạo.

   6. Mô tả tài liệu: Gõ vào mô tả tài liệu vừa được tải lên

   7. Giấy phép (Licenses): Zenodo mặc định giấy phép Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0 Quốc tế). Nếu tài liệu được tải lên không mang giấy phép CC BY 4.0 Quốc tế, bạn có thể chọn giấy phép phù hợp cho nó bằng việc nhấn núm “Edit” rồi tìm kiếm và/hoặc lựa chọn giấy phép phù hợp nằm trong 1 trong số 4 chuyển trang: (1) Recommended - Được khuyến nghị; (2) All - Tất cả các giấy phép được liệt kê trên Zenodo; (3) Data - Các giấy phép được sử dụng cho dữ liệu; và (4) Software - Các giấy phép được sử dụng cho phần mềm. Chọn xong giấy phép, nhấn núm “Change license” (Đổi giấy phép). Lưu ý: Tải tài liệu được tải lên Zenodo cần phải có giấy phép mở. Đối với TNGDM, gợi ý nên là các giấy phép CC BY và/hoặc CC BY-SA, không sử dụng các giấy phép phi thương mại (NC).

   8. Các từ khóa và chủ đề (Keywords and subjects): Chọn (bằng cách mở hộp Commbo rồi chọn) hoặc gõ trực tiếp từ khóa vào hộp rồi nhấn “Add [Từ khóa vừa gõ vào]”; lặp lại hành động đó nếu có nhiều từ khóa.

   9. Ngôn ngữ (Language): Gõ vào ngôn ngữ của tài liệu, ví dụ, Vietnamese, rồi nhân “Add Vietnamese”.

Tiếp tục nhập thông tin, nếu có và nếu thấy cần thiết, cho các trường cơ bản tiếp sau của tệp vừa được tải lên Zenodo. Đây chính là siêu dữ liệu của mỗi tài liệu trên Zenodo.

4. Chọn khả năng hiển thị (Visibility). Zenodo mặc định khả năng hiển thị chỉ với các tệp là Công khai (Public), điều cũng phù hợp khi làm việc với Sư phạm được TNGDM xúc tác, dù bạn cũng có thể chọn Hạn chế (Restricted) nếu cần.

5. Xuất bản (Publish). Sau khi điền đủ các thông tin cần thiết cho tài liệu vừa được tải lên Zenodo, bạn có thể nghĩ đến việc xuất bản các thông tin đó cùng với tệp đính kèm đã tải lên Zenodo ngay từ đầu. Gợi ý bạn làm các bước sau trước khi xuất bản:

   1. Nhấn núm “Save draft” hoặc núm “Preview” để lưu hoặc xem trước bản thảo để được cảnh báo nếu bạn có sai sót hoặc mắc lỗi khi điền các thông tin trước đó.

   2. Nhấn núm “Publish” để xuất bản.

6. Xem hoặc sửa bài đăng trên Zenodo. Khi đang ở trong “My Dashboard”, bạn có thể xem hoặc sửa bất kỳ bài đăng này khi nhấn vào các núm “View” hoặc “Edit” một cách tương ứng đối với từng bài đăng. Dù vậy, bạn sẽ không thể sửa hoặc thay DOI của tài liệu đã được tải lên Zenodo của bất kỳ bài đăng nào. Khi bạn đăng xuất (Log out) khỏi Zenodo, bạn sẽ chỉ xem được bài đăng của bạn bằng việc tham chiếu tới DOI của bài đăng đó nhưng bạn không thể sửa nó, hệt như bất kỳ ai khác khi họ biết DOI của bài đăng đó.

7. Tham chiếu tới tệp được tải lên Zenodo. Bạn có thể tham chiếu tới tệp đã được tải lên Zenodo bằng các DOI của tệp đó, cả DOI cho từng phiên bản (Version DOI), cũng như DOI khái niệm (Concept DOI) như trong bài viết “Cách quản lý phiên bản các mã nhận diện đối tượng số với các tài nguyên truy cập mở, được cấp phép mở”.